به طور کلی دو روش در پروژههای ساختمانی و صنعتی برای جلوگیری از گسترش آتش و شعله مورد استفاده قرار میگیرد:
این روش از سیستمهای الکتریکی و مکانیکی طراحیشده برای شناسایی یا خاموش کردن آتش و جلوگیری از گسترش آتش و دود استفاده میکند. این سیستمها با استفاده از یک منبع انرژی خارجی مانند برق و فشار آب یا دخالت نیروی انسانی عمل میکنند. خاموشکنندههای آتش، آلارمهای دود و حرارت، و سیستمهای آبپاش نمونههایی از تجهیزاتی هستند که به صورت فعال عمل میکنند.
بر اساس گزارشهای تحقیقاتی بینالمللی، دو سوم کل مرگ و میرها و خسارات ناشی از آتشسوزیها به دلیل خفگی و استنشاق دود و گازهای سمی است. هیچ یک از سیستمهای هشدار و اطفاء حریق توانایی مقابله با گسترش و انتشار دود و گازهای سمی را ندارند. در روش غیرفعال، از موادی استفاده میشود که بر اساس خواص و جنس خود، انرژی آتش را جذب میکنند و توانایی مقاومت برای مدت زمان معینی را دارند تا از گسترش شعله، حرارت، دود و گازهای سمی در یک بازه زمانی مشخص در صورت وقوع آتشسوزی جلوگیری کنند.
این روش به دو بخش مهم تقسیم میشود:
الف. مصالح ضد حریق و مقاوم در برابر حریق (مانند: دیوارها، کفها، درها، پنجرهها، کانالها و غیره)
ب. مواد آتشبند
روش های فعال و غیر فعال باید به صورت مکمل یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند.
۱. پر کردن محل های عبور مصالح ساختمانی مانند لوله ها، کابل ها، داکت های تهویه و سینی های کابل.
۲. پر کردن منافذ بین مصالح مانند محل اتصال دیوار به سقف، درز های انبساط
۳. ایجاد مانع در مسیرهای احتمالی گسترش آتش مانند یاز شو ها، رایزر ها و فاصله بین نما با اسکلت اصلی ساختمان
۱. درزگیرهای انبساطی (Intumescent Sealants): این مواد در مواجهه با حرارت بالا منبسط شده و فضای خالی را پر می کنند. مانند مواد سیلیکونی
۲. ملات و بتن های مقاوم دربرابر آتش (Fire-resistant Mortar/Cement): برای پُر کردن باز شو های بزرگ استفاده می شوند.
مانند: سیمان نسوز و ملات های پایه گچی.
۳. نوار های محافظ (Firestop Collars/Wraps): به صورت حلقه یا نوار برای عایق بندی لوله های پلاستیکی استفاده می شوند.
۴. رنگ های مقاوم در برابر آتش (Firestop Boards): این مواد روی صفحاتی مانند پشم سنگ و یا روی کابل و سینی کابل استفاده می شوند.
۵. فوم های پُرکننده (Firestop Foams): این مواد پس از تزریق در منافذ، سخت شده و مانع عبور آتش می شوند.
مواد آتشبند با ایجاد یک سد فیزیکی و حرارتی در مسیر گسترش آتش عمل می کنند. این مواد در دو مرحله کلیدی مؤثرند:
– مرحله مقاومت در برابر حرارت: تحمل دمای بسیار بالا (تا ۱۰۰۰+ درجه سانتیگراد) بدون ذوب شدن یا تخریب ساختار.
– مرحله انسداد دود و گازها: جلوگیری از نفوذ دود و گازهای سمی (مانند مونوکسید کربن) به سایر بخش های ساختمان.
به عنوان مثال مواد انبساطی (Intumescent) در مواجهه با حرارت، تا ۱۰ برابر حجم اولیه منبسط می شوند و با تشکیل لایه های کربنی، شکاف ها را مسدود می کنند.
استانداردهای بین المللی:
مواد آتشبند باید مطابق با استانداردهای آزمون مقاومت در برابر آتش مانند ASTM E814 (آمریکا)، EN 1366 (اروپا) یا ISO 834 ساخته شوند. این استانداردها زمان مقاومت ماده در برابر آتش را تعیین می کنند.
